در حال بارگیری...
چرخه تولید سنگ
30 سپتامبر

چرخه سنگ

چرخه سنگ به مجموعه فرآیندهایی گفته می شود که منجر به ایجاد انواع سنگ روی پوسته زمین و همچنین تبدیل آن ها به یکدیگر می شود.

سنگ ها به طور عمده به سه دسته آذرین، رسوبی و دگرگونی تقسیم می شوند. برای مطالعه بیشتر درباره گونه های سنگ، می توانید به مقاله انواع سنگ مراجعه نمایید. در این مقاله ابتدا به طور مختصر درباره سه گونه اصلی سنگ های طبیعی توضیح می دهیم و سپس به تشریح مراحل چرخه سنگ خواهیم پرداخت.

انواع سنگ

 سنگ های آذرین حاصل سرد و سفت شدن ماگما یا همان مواد آشتشفشانی هستند. منشا این ماگما می تواند ذوب شدن جزئی سنگ های موجود در گوشته و یا پوسته زمین باشد. دلیل ذوب شدن سنگ ها معمولا افزایش دما، کاهش فشار، تغییر در ترکیبات آن ها و یا ترکیبی از این موارد است. سنگ گرانیت مشکی جزء دسته سنگ های آذرین است و سنگ گرانیت نطنز نیز جزء مرغوب ترین گرانیت های مشکی در ایران به شمار می آید.

سنگ های رسوبی در اثر فشاری که طی میلیون ها سال به دانه های رسوب انباشته شده در لایه های زیرین وارد می شود به وجود می آیند. این فرآیند باعث ایجاد رسوب های جدا شونده و ته نشین شدن آن ها می شود. سپس ذرات معلق دچار تراکم می شوند و به دما و فشار متوسط می رسند. نهایتا این تکه ها در معرض آب، هوا و یا یخ قرار می گیرند و تبدیل به سنگ های رسوبی می شوند.

سنگ های دگرگونی، سنگ های ثانویه ای هستند که از دگرگون شدن سنگ های دیگر به وجود می آیند. وقتی هر سنگی اعم از آذرین، رسوبی و یا حتی سنگ های دگرگونی قدیمی، در معرض دما و فشار متفاوت قرار می گیرد اصطلاحا فرآیند دگرگونی رخ می دهد که به معنای تغییر در شکل سنگ است. با دوباره کریستالیزه شدن سنگ ها، مواد معدنی آن ها نیز تغییر می کند. نتیجه این فرآیند، تغییری عمیق در ویژگی های فیزیکی و شیمیایی سنگ است.

مراحل چرخه سنگ

در این قسمت به توضیح اجزای فرآیند چرخه سنگ می پردازیم و هر مرحله را به طور جداگانه شرح می دهیم.

هوازدگی

هوازدگی در چرخه سنگ

هوازدگی به فرآیند خرد شدن سنگ ها به تکه های کوچکتر در اثر اصابت هوا گفته می شود. عواملی مثل شدت دما، تغییرات بیولوژیکی در طبیعت و آب نقش عمده ای در این فرآیند دارند.

هوازدگی به سه دلیل اتفاق می افتد:

فیزیکی: تغییرات شدید و سریع دما در بین فرآیندهای انجماد و ذوب شدن باعث هوازدگی می شوند. حالت دیگر تغییرات فشار صفحات تکتونیک است که منجر به شکاف های ناگهانی در سنگ ها می شود. این اتفاق در مناطق کوهستانی و صخره ای رایج تر است.

شیمیایی: این فرآیند معمولا حاصل واکنش میان آب باران و مواد معدنی سنگ است که باعث به وجود امدن ترکیبات شیمیایی تازه می شود. هوازدگی شیمیایی معمولا در مناطق گرم و مرطوب رخ می دهد.

بیولوژیک: عوامل زیر می توانند باعث شکسته شدن سنگ در طبیعت شوند:

شکستن سنگ ها زیر فشار فزاینده، شکست شدن توسط انسان با هدف ساخت و ساز و ترشح اسید برای استخراج مواد مغذی درون سنگ ها

فرسایش و انتقال

فرسایش سنگ ها

فرسایش نیز یکی دیگر از پروسه هایی است که باعث شکسته شدن سنگ ها و تبدیل آن ها به تکه های شنی مانند می شود. تنها تفاوت میان فرسایش و هوازدگی، دخالت عواملی مثل آب و باد است. در فرآیند هوازدگی آب تنها به عنوان یکی از عوامل واکنش حضور دارد. حال آنکه در فرسایش، آب به عنوان عامل انتقال نیز عمل می کند.

رسوب گذاری

سنگ رسوبی

به رسوب و ته نشین شدن تکه های کوچک سنگ، شن، سنگ ریزه ها و … که معمولا توسط عواملی مثل آب و باد، تبخیر و تاثیرات زیست محیطی انجام می گیرند رسوب گذاری می گویند.

دفن و متراکم شدن

این فرآیند مرحله ای ساده بعد از رسوب گذاری است. وقتی تکه های شن رسوب می کنند لایه هایی را به وجود می آورند که روی لایه های قبلی را می پوشانند و نیز باعث افزایش فشار آن ها می شوند. در همین حال مواد معدنی درون آب به آرامی و مثل یک عامل منسجم میان تکه هاعمل می کنند. در نهایت لایه های نرم تبدیل به سنگ هایی سخت خواهند شد.

تبلور

ماگما شکل مایع سنگ است که به صورت گدازه هایی درون آتشفشان ها مانده است و تحت فشار و دمای زیاد هسته زمین، ذوب شده است.  ماگماها به دو صورت چسبنده و غیر چسبناک وجود دارند. ماگماهای غیر چسبناک فوران می کنند و به شکل سنگ های متخلخل با دانه های ریز در می آیند. در حالیکه ماگماهای چسبناک تبدیل به سنگ هایی جامد با دانه بندی های کج می شوند.

ذوب شدن

سنگ آذرین

فرآیند ذوب شدن معکوس فرآیند قبلی است. به محض اینکه سنگ ها به زیر زمین می رسند فشار و دما بالا می رود و سنگ ها در اثر ذوب شدن به گدازه ها تبدیل می شوند. بعد از فوران دوباره این گدازه ها روی سطح زمین سرد می شوند و تبدیل به سنگ می شوند. مشخصات سنگ ها در این شرایط دستخوش تغییر خواهد شد.

بالا آمدن

فرآیند شکل گیری پوسته زمین به خاطر عواملی مثل حرکت صفحات تکتونیکی بالا آمدن نام دارد.

دگرگونی

سنگ های دگرگونی

بعضی از سنگ های رسوبی و آذرین تحت تاثیر فشار مداوم و حرکات ناگهانی قرار می گیرند. سپس نیروهایی باعث به وجود آمدن چین و شکاف در سنگ ها می شوند و سنگ های دگرگونی را به وجود می آورند.

در این مقاله تلاش کردیم مراحل چرخه سنگ را برای شما شرح دهیم. امیدواریم خواندن این مطلب برای شما مفید باشد.

دیدگاه خود را بنویسید